Kan de slaaphouding de symptomen van obstructieve slaapapneu beïnvloeden?

Korte samenvatting

• Je slaaphouding kan van invloed zijn op de symptomen van slaapapneu. Slapen op de zij of in een verhoogde positie helpt vaak om de luchtweg open te houden, terwijl slapen op de rug ademstops juist kan verergeren.
• Zijslapen wordt over het algemeen aanbevolen voor de meeste mensen met obstructieve slaapapneu (OSA), al kunnen comfort en persoonlijke behoeften verschillen.
• Wigkussens of andere speciale kussens kunnen het makkelijker en comfortabeler maken om op de zij of in een schuine positie te slapen.
• Positietherapie werkt het beste in combinatie met medische behandelingen zoals CPAP, orale hulpmiddelen of andere door een arts aanbevolen behandelingen van OSA.

Als je leeft met slaapapneu – waarbij de ademhaling tijdens de slaap herhaaldelijk stopt en start – vraag je je misschien af of een andere slaaphouding je symptomen kan verminderen. Positietherapie wordt soms ingezet om mensen te helpen het slapen op de rug te vermijden en het zijslapen te stimuleren.

Hoewel je slaaphouding verschil kan maken in het beheersen van slaapapneusymptomen en het verbeteren van je slaapkwaliteit, is positietherapie geen vervanging voor medisch aanbevolen behandelingen zoals CPAP-therapie (continue positieve luchtwegdruk).

CPAP-therapie is een behandeling voor obstructieve slaapapneu (OSA) waarbij een klein apparaat een constante stroom lucht met zachte druk via een masker levert. Deze luchtstroom houdt de luchtweg open terwijl je slaapt. Daardoor adem je gemakkelijker, snurk je minder en wordt je slaapkwaliteit beter.

In combinatie met medisch aanbevolen behandelingen kan de juiste slaaphouding bijdragen aan een comfortabelere, meer herstellende nachtrust.

Inzicht in slaaphoudingen en obstructieve slaapapneu

De relatie tussen lichaamshouding en ademhaling

Je slaaphouding kan invloed hebben op hoe goed je luchtweg open blijft tijdens de slaap. Als je slaapt, ontspannen de spieren in je keel. Daardoor kunnen bepaalde houdingen uitdagender zijn voor mensen met obstructieve slaapapneu.

Ook zwaartekracht speelt een rol in hoe zachte weefsels zich tijdens de slaap gedragen. Afhankelijk van je slaaphouding kan zwaartekracht helpen om de luchtweg open te houden, of er juist voor zorgen dat weefsels in je keel, zoals de tong en het zachte gehemelte, naar achteren zakken. Dat kan het ademen moeilijker maken. Dit natuurlijke proces verklaart waarom OSA-symptomen in bepaalde houdingen erger zijn voor sommige mensen.

Wanneer slaapapneu vooral in specifieke slaaphoudingen optreedt, wordt dit ‘positioneel slaapapneu’ genoemd. Onderzoek laat zien dat ademhalingsproblemen in bepaalde houdingen sterker kunnen optreden. In één onderzoek was de prevalentie van positioneel obstructieve slaapapneu (POSA) onder mensen met OSA ongeveer 75%.¹ Daarnaast blijkt dat POSA 53% van de mensen tussen de 40 en 85 jaar treft.¹

Hoe obstructieve slaapapneu de luchtweg beïnvloedt

Tijdens je slaap worden de spieren die je luchtweg openhouden minder actief. Door deze ontspanning kunnen de tong, het zachte gehemelte en de keelweefsels de luchtweg gedeeltelijk of volledig blokkeren. Hoeveel wordt geblokkeerd, kan variëren afhankelijk van je slaaphouding.

Je nekomtrek en lichaamsbouw kunnen ook bepalen hoe verschillende slaaphoudingen je ademhaling beïnvloeden. Mannen met een nekomtrek van 43 centimeter of meer en vrouwen met 40 centimeter of meer hebben bijvoorbeeld een groter risico op het ontwikkelen van obstructieve slaapapneu.²

Mensen met een grotere nekomtrek hebben vaak meer vetweefsel rondom de luchtweg. Dit kan bijdragen aan vernauwing en een grotere kans op blokkades tijdens de slaap. Daardoor zijn zij soms gevoeliger voor houdingsveranderingen, terwijl anderen vergelijkbare symptomen ervaren, ongeacht hun slaaphouding.

Optimale slaaphoudingen voor het beheersen van obstructieve slaapapneu

Zijslapen: de aanbevolen houding

Zijslapen wordt soms aanbevolen om de symptomen van obstructieve slaapapneu te verminderen, al verschillen de resultaten per persoon. In zijligging is de kans kleiner dat je tong en zachte weefsel naar achteren in de keel zakken, waardoor de luchtweg beter open blijft.

Slapen op zowel de linker- als de rechterzij kan effectief zijn, al vinden sommige mensen een kant comfortabeler dan de andere. Studies laten consequent zien dat zijslapen de apneu-hypopneu-index (AHI)³ – een meetwaarde die aangeeft hoe vaak je ademhaling per uur stopt of oppervlakkig wordt – aanzienlijk verlaagt.

Een studie laat zien dat positioneel slaapapneu voorkomt bij bijna 50% van de mensen met milde slaapapneu, bij bijna 20% van de mensen met matige slaapapneu en bij ongeveer 7% van de mensen met ernstige slaapapneu.⁴

Succesvol zijslapen betekent dat je deze houding de hele nacht volhoudt. Dat kan lastig zijn als je gewend bent aan andere slaaphoudingen. Maar zelfs als zijslapen je symptomen lijkt te verminderen, is positietherapie geen vervanging voor medisch aanbevolen behandelingen zoals CPAP.

Verhoogde slaaphoudingen

Slapen met het bovenlichaam verhoogd in een hoek van 30 tot 45 graden kan helpen om blokkades in de luchtweg te verminderen bij mensen met obstructieve slaapapneu. Net als bij zijslapen maakt een schuine houding gebruik van de zwaartekracht om het inzakken van keelweefsels te beperken – wat kan bijdragen aan luchtwegobstructies.^16,17

Je kunt in een verhoogde positie slapen door een verstelbaar bed te gebruiken. Daarmee heb je meer flexibiliteit om een comfortabele hoek te vinden. Sommige studies suggereren dat het licht verhogen van het hoofdeinde van het bed de ernst van OSA kan verminderen zonder de slaapcycli te verstoren.⁵

Als een verstelbaar bed geen optie is, bieden wigkussens of meerdere gewone kussens een alternatief om een schuine positie creëren. Wigkussens zijn ontworpen om stabiele ondersteuning te bieden, wat kan helpen om deze houding comfortabel vol te houden.

Sommige mensen vinden een combinatie van elevatie en zijslapen het meest comfortabel en ondersteunend. Dat betekent dat je op je zij slaapt terwijl je bovenlichaam licht omhoog blijft. Het doel is een hoogte te vinden die comfortabel genoeg is om de hele nacht vol te houden én die helpt om de symptomen van obstructieve slaapapneu te verlichten.

Overwegingen bij rugslapen

Slapen op je rug, ook wel rugligging genoemd, kan de symptomen van slaapapneu verergeren. Wanneer je op je rug ligt, zorgt de zwaartekracht ervoor dat de tong en het zachte gehemelte naar achteren zakken, wat de luchtweg kan vernauwen of blokkeren. Veel mensen met slaapapneu ervaren in deze houding vaker ernstigere ademhalingsonderbrekingen. Sommigen hebben zelfs alleen slaapgerelateerde ademhalingsproblemen wanneer ze op hun rug slapen.⁶

Als op je rug slapen de voorkeur heeft, kun je enkele aanpassingen proberen. Een nekkussen dat de natuurlijke kromming van je nek ondersteunt, kan helpen om de luchtweg beter uit te lijnen. Ook kan het helpen om je hoofd en schouders licht te verhogen tijdens het slapen.

Als deze methoden niet werken, zijn er andere technieken om te voorkomen dat je tijdens het slapen terugrolt op je rug. Sommige mensen gebruiken commerciële positiehulpmiddelen of eenvoudige oplossingen voor thuis, zoals het vastnaaien van een tennisbal aan de achterkant van een pyjamashirt, om rugslapen te ontmoedigen.¹⁸

Analyse van buikslapen

Buikslapen, of buikligging, is mogelijk niet ideaal voor mensen met slaapapneu, omdat het de nek kan belasten en het gebruik van een CPAP-apparaat lastiger maakt. De gedraaide nekpositie die nodig is om in deze positie te ademen, kan op zichzelf al problemen geven.

Tegelijkertijd helpt zwaartekracht bij het buikslapen om de luchtweg open te houden, omdat de tong niet naar achteren kan zakken. Sommige mensen met milde slaapapneu merken daarom dat buikslapen hun symptomen verlicht. Als je de voorkeur geeft aan deze slaaphouding, kan het gebruik van een zeer dun kussen of helemaal geen kussen helpen om de belasting van je nek te verminderen.

Kleine onderzoeken laten zien dat buikslapen bepaalde voordelen kan bieden voor mensen met milde tot matige OSA.⁷ Tegelijkertijd kan buikslapen lastig zijn voor mensen die CPAP-therapie gebruiken. Buikslapen levert aanzienlijke uitdagingen op voor het draagcomfort en de pasvorm van het masker en is daarom niet altijd praktisch.

Positietherapie en ondersteunende hulpmiddelen

Gespecialiseerde kussens en apparaten

Lichaamskussens kunnen helpen om de zijligging de hele nacht vol te houden. Deze lange kussens bieden ondersteuning en vormen een barrière, waardoor terugrollen op de rug lastiger wordt.

Cervicale kussens zijn ontworpen om de natuurlijke kromming van je nek te ondersteunen. Dit draagt bij aan comfort en een betere uitlijning van de luchtweg in verschillende slaaphoudingen. Een alternatief zijn kussens van traagschuim of latex die hun vorm behouden en de hele nacht gelijkmatige ondersteuning bieden.

Antisnurkkussens die zijn ontworpen voor mensen met obstructieve slaapapneu, hebben vaak contouren die zijslapen stimuleren en de uitlijning van hoofd en nek ondersteunen. Sommige kussens hebben ingebouwde verhogingsfuncties. Deze hulpmiddelen werken echter niet voor iedereen. Uit één onderzoek bleek dat antisnurkkussens deelnemers met milde tot matige OSA hielpen, maar geen significante verbetering boden voor mensen met ernstige OSA.⁸

Moderne positiehulpmiddelen maken gebruik van zachte vibraties die het veranderen van houding tijdens de slaap ontmoedigen. Dat helpt sommige mensen voorkomen dat ze op hun rug draaien, zonder volledig wakker te worden.

Criteria voor het kiezen van een kussen

Verschillende factoren kunnen van invloed zijn op het comfort en de bruikbaarheid van een kussen voor mensen met slaapapneu.

De materiaalkeuze speelt een belangrijke rol in hoe een kussen voor jou presteert van een kussen. Kussens van traagschuim⁹ vormen zich naar je hoofd en nek en bieden de hele nacht gelijkmatige ondersteuning, al kunnen ze wel warmte vasthouden. Latexkussens voelen doorgaans veerkrachtiger aan en zijn vaak koeler.

Hoogte en stevigheid kunnen ook het comfort en de uitlijning van de nek beïnvloeden. Zijslapers geven vaak de voorkeur aan hogere, stevigere kussens om de ruimte tussen schouders en nek goed op te vullen. Het doel is een neutrale positie van hoofd en nek, wat de ademhaling tijdens de slaap kan vergemakkelijken.

De duurzaamheid en het onderhoud verschillen per materiaal en constructie. Kussens van traagschuim en latex gaan doorgaans langer mee dan kussens met traditionele vulling, maar kunnen speciale zorg vereisen. Denk aan hoe vaak kussens moeten worden vervangen en of ze in de wasmachine kunnen. Regelmatig reinigen kan helpen om allergenen te verminderen die de ademhaling kunnen bemoeilijken bij mensen met slaapapneu.

Bij het kiezen van een gespecialiseerd slaapapneukussen is het zinvol om ook naar de langetermijnwaarde te kijken, niet alleen naar de aanschafprijs. Hoewel zulke kussens vaak duurder zijn, kan hun ontwerp bijdragen aan comfortabeler slapen en kan het de slaapapneubehandeling ondersteunen. Dat maakt ze zeker het overwegen waard.

Technieken voor positietraining

Positietraining kan nuttig zijn voor mensen die willen stoppen met op hun rug slapen. De klassieke ‘tennisbaltechniek’¹⁰ houdt in dat je een tennisbal aan de achterkant van je pyjama bevestigt, zodat rugslapen ongemakkelijk wordt. Moderne alternatieven zijn onder andere speciale riemen met opblaasbare stootkussens, anti-snurkvesten of vibrerende apparaten die een zachtere feedback geven.

Draagbare apparaten met apps voor positietraining¹¹ die je houding monitoren en feedback geven, kunnen ook behulpzaam zijn.

Een geleidelijke aanpassing kan helpen wanneer je probeert te wennen aan een nieuwe slaaphouding. Je kunt bijvoorbeeld beginnen met positiehulpmiddelen tijdens korte dutjes en langzaam uitbreiden naar volledige nachten zodra de nieuwe houding comfortabeler voelt.

Overwegingen bij de keuze van een matras

Het type matras kan ook van invloed zijn op je comfort en je slaaphouding. Te zachte matrassen kunnen ervoor zorgen dat je lichaam wegzakt, wat kan leiden tot een slechte uitlijning van de wervelkolom en het ademen moeilijker kan maken. Aan de andere kant bieden stevigere matrassen weliswaar ondersteuning en comfort voor zijslapers, maar kunnen ze ongemak veroorzaken door drukpunten.¹²

Een topper van traagschuim kan extra comfort bieden voor zijslapers door de druk op schouders en heupen te verminderen. Verstelbare matrassen zijn vaak duurder, maar maken het mogelijk om de hoogte en ondersteuning aan te passen voor extra comfort.

Positietherapie combineren met andere behandelingen

CPAP-therapie en optimale slaaphoudingen combineren

Je slaaphouding kan invloed hebben op hoe goed je CPAP-masker past en afsluit. Voor sommige mensen kan zijslapen leiden tot luchtlekkage als het masker tegen het kussen drukt. Rugslapen kan stabieler aanvoelen, maar kan de natuurlijke positie van de luchtweg beïnvloeden.

Verschillende soorten maskers kunnen comfortabeler zijn of beter aansluiten bij bepaalde slaaphoudingen. Neuskussentjes kunnen prettiger voelen voor zijslapers, terwijl volgelaatsmaskers een goede optie zijn voor mensen die op hun rug slapen of door hun mond ademen.

CPAP-maskers zijn verkrijgbaar in verschillende stijlen, waarbij elke stijl is ontworpen om te passen bij verschillende gezichtsvormen, slaaphoudingen en typen slaapapneu. Het vinden van het juiste masker is een persoonlijk proces, waarbij je ontdekt wat het beste werkt voor jouw lichaam en slaapstijl.

Er zijn maskers waarmee je comfortabel in elke positie kunt slapen, zelfs op je buik. Dankzij het ontwerp waarbij de slang omhoog wijst, zit de luchtslang niet in de weg, waardoor er minder kans is op knopen en drukpunten. Bovendien geeft het je meer bewegingsvrijheid gedurende de nacht.

Sommige CPAP-apparaten passen de druk aan op basis van je houding, al vereist dat wel specifieke apparatuur en professionele installatie. Overleg altijd met je arts voordat je wijzigingen aanbrengt in je behandelplan.

Aanvullende benaderingen

Voor mensen met overgewicht of obesitas kan gewichtsbeheersing helpen om de symptomen van obstructieve slaapapneu te verminderen en andere behandelingen, zoals positietherapie, te ondersteunen. Gewichtsverlies op zichzelf is echter geen remedie voor slaapapneu en moet worden gecombineerd met andere behandelingen.

Goede slaapgewoontes – gezonde routines die een betere nachtrust ondersteunen – kunnen helpen om het meeste uit positietherapie te halen. Dit omvat het aanhouden van consistente slaapschema’s, het creëren van een comfortabele slaapomgeving en het vermijden van stimulerende middelen en zware maaltijden die de slaap kunnen verstoren of obstructieve slaapapneu kunnen verergeren.

Orale hulpmiddelen die de kaak zachtjes naar voren houden om de luchtweg open te houden, kunnen voor sommige mensen met slaapapneu een goede optie zijn.¹³ Hoewel CPAP-therapie zeer effectief en de meest onderzochte methode voor de behandeling van slaapapneu is,¹⁴ kunnen sommige mensen goede resultaten behalen door, onder medische begeleiding, orale hulpmiddelen te combineren met positietherapie.

Je aanpak monitoren en aanpassen

Slaaptrackers kunnen je inzicht geven in hoe verschillende houdingen je slaapkwaliteit en symptomen beïnvloeden. Je kunt veranderingen bijhouden, zoals betere slaapefficiëntie, minder snurken of meer alertheid overdag.

Ook signalen uit je dagelijkse leven kunnen iets zeggen. Je frisser voelen bij het ontwaken, minder ochtendhoofdpijn hebben of merkt je bedpartner dat je minder snurkt? Dan kan dat erop wijzen dat je aanpassingen in je slaaphouding je slaapkwaliteit verbeteren.

Soms is aanvullend onderzoek zinvol. Je arts kan een thuisslaaptest (TST) of een slaaponderzoek in een laboratorium aanbevelen om informatie te verzamelen over je zuurstofwaarden en ademhalingspatronen. Een slaaptest is een niet-belastend onderzoek dat ’s nachts wordt uitgevoerd en kan helpen vaststellen of je een slaapstoornis hebt. Bespreek met je arts welke optie het beste bij je past.

Speciale aandachtspunten voor verschillende groepen mensen

Ouderen met slaapapneu kunnen baat hebben bij extra ondersteunende kussens en geleidelijke aanpassingen in slaaphouding om stijfheid in de gewrichten of mobiliteitsbeperkingen te verlichten. Comfort en veiligheid staan daarbij altijd voorop.

Zwangere mensen met slaapapneu krijgen vaak het advies om rugslapen te vermijden, vooral in de latere trimesters. Hierdoor wordt zijslapen nog belangrijker. Veel artsen raden aan om tijdens de zwangerschap op de linkerzij te slapen om de bloedcirculatie te verbeteren.¹⁵

Mensen met andere medische aandoeningen, zoals brandend maagzuur, hartproblemen of chronische pijn, hebben mogelijk aangepaste vormen van positietherapie nodig om rekening te houden met hun gezondheidsbehoeften. Overleg met je arts om een behandelplan te vinden dat bij jou past.

Je optimale slaaphouding vinden

De beste slaaphouding bij obstructieve slaapapneu vinden is een persoonlijk proces kan wat uitproberen vragen. Hoewel zijslapen voor veel mensen goed werkt, hangt jouw optimale houding af van factoren zoals je gezichtsvorm, de ernst van je slaapapneu en andere gezondheidsaspecten.

Onthoud dat positietherapie nuttig kan zijn als onderdeel van een uitgebreide aanpak. Het veranderen van je slaaphouding kan voordelen bieden, maar is bedoeld als aanvulling op – en niet als vervanging van – medisch aanbevolen behandelingen zoals CPAP-therapie. Bespreek met je arts welke strategieën elkaar kunnen versterken.

Het belangrijkste is dat je samen met je arts een behandelplan opstelt dat positietherapie combineert met goedgekeurde behandelingen voor slaapapneu. Met geduld en regelmaat kan het vinden van je optimale slaaphouding een waardevolle stap zijn richting betere slaap en een beter algemeen welzijn.

PROMOTIEMATERIAAL – CE-gemarkeerde medische hulpmiddelen (CE0123). Fabrikant: Resmed. Lokaal contactpunt: Resmed. Raadpleeg de gebruiksaanwijzing voor relevante informatie met betrekking tot eventuele contra-indicaties, waarschuwingen en voorzorgsmaatregelen.

Deze blogpost bevat algemene informatie over medische aandoeningen en behandelingen. De inhoud is niet bedoeld als vervanging voor professioneel medisch advies, diagnose of behandeling. De verstrekte informatie vormt geen medisch advies en mag niet als zodanig worden beschouwd. Je mag niet vertrouwen op de informatie op deze website als alternatief voor het medisch advies van je arts of een andere gekwalificeerde zorgverlener.

Als je specifieke vragen hebt over een medisch onderwerp, raadpleeg dan je arts of een andere zorgprofessional. Als je vermoedt dat je een medische aandoening hebt, moet je onmiddellijk medische hulp zoeken. Je mag nooit uitstellen om medisch advies in te winnen, medisch advies negeren of een behandeling stopzetten vanwege informatie op deze website.

De meningen die op deze blog en website worden geuit, staan los van die van universiteiten, ziekenhuizen, praktijken of andere instellingen waarmee de auteurs verbonden zijn. Ze weerspiegelen ook niet rechtstreeks de standpunten van Resmed of van haar dochterondernemingen of gelieerde ondernemingen.

Referenties:

1. Elsevier, Sleep Medicine. (2018). “Prevalence and Characteristics of Positional Sleep Apnea in the HypnoLaus Population-based Cohort.” https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S1389945718300704
2. Obesity Education Initiative. (1998). “Clinical Guidelines on the Identification, Evaluation and Treatment of Overweight and Obesity in Adults.” https://www.nhlbi.nih.gov/files/docs/guidelines/ob_gdlns.pdf. 
3. Journal of Rhinology (2017). “Effect of Positional therapy on Patients with Obstructive Sleep Apnea: Meta-Analysis.”
   https://j-rhinology.org/journal/view.php?doi=10.18787/jr.2017.24.2.94
4. CHEST, The Cardiopulmonary and Critical Care Journal. (2005). “Prevalence of Positional Sleep Apnea in Patients Undergoing Polysomnography.” https://www.acsu.buffalo.edu/~grant/75.pdf. 
5. National Library of Medicine, Sleep Breath journal. (2017). “The influence of head-of-bed elevation in patients with obstructive sleep apnea.” https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5700252/. 
6. U.S. Department of Transportation Volpe Center, The Railroaders’ Guide to Healthy Sleep. (n.d.) “Sleep Apnea.” https://railroadersleep.fra.dot.gov/apnea-tour. 
7. National Library of Medicine, Sleep Breath journal.(2015). “Effect of prone positioning in mild to moderate obstructive sleep apnea syndrome.” https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25618193/. 
8. National Library of Medicine, Behavioral Neurology journal. (2021).“Efficacy of a Smart Antisnore Pillow in Patients with Obstructive Sleep Apnea Syndrome.” https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7822707/.
9. National Library of Medicine, Frontiers in Medicine. (2022). “Memory Foam Pillow as an Intervention in Obstructive Sleep Apnea Syndrome: A Preliminary Randomized Study.” https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8967243/. 
10. National Library of Medicine, Sleep and Biological Rhythms journal. (2022). “Sleep Apnea Syndrome (SAS) Clinical Practice Guidelines 2020.” https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10900032/. 
11. National Library of Medicine, Sensors (Basel) journal. (2021). “SleepPos App: An Automated Smartphone Application for Angle Based High Resolution Sleep Position Monitoring and Treatment.” https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8271412/. 
12. National Library of Medicine, Journal of Orthopaedics and Traumatology. (2021).“What type of mattress should be chosen to avoid back pain and improve sleep quality? Review of the literature.” https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8655046/. 
13. Wolters Kluwer, UpToDate. (2025). “Oral appliances in the treatment of obstructive sleep apnea in adults.” https://www.uptodate.com/contents/oral-appliances-in-the-treatment-of-obstructive-sleep-apnea-in-adults/print. 
14. Understanding Pap, 2021. Division of Sleep Medicine at Harvard Medical School. https://sleep.hms.harvard.edu/education-training/public-education/sleep-and-health-education-program/sleep-health-education-37
15. MedlinePlus. (2024). “Problems sleeping during pregnancy.” https://medlineplus.gov/ency/patientinstructions/000559.htm. 
16. Maniaci, Antonino, et al. “Head-of-Bed Elevation Outcomes on Apnea Severity Nasal Resistance in Obstructive Sleep Apnea: A Multicenter Observational Study.” Sleep and Breathing, vol. 29, no. 6, Dec. 2025, p. 359. DOI.org (Crossref), https://doi.org/10.1007/s11325-025-03534-6.
17. Souza, Fábio José Fabrício De Barros, et al. “The Influence of Head-of-Bed Elevation in Patients with Obstructive Sleep Apnea.” Sleep and Breathing, vol. 21, no. 4, Dec. 2017, pp. 815–20. DOI.org (Crossref), https://doi.org/10.1007/s11325-017-1524-3.
18. Ravesloot, M. J. L., et al. “The Undervalued Potential of Positional Therapy in Position-Dependent Snoring and Obstructive Sleep Apnea—a Review of the Literature.” Sleep and Breathing, vol. 17, no. 1, Mar. 2013, pp. 39–49. DOI.org (Crossref), https://doi.org/10.1007/s11325-012-0683-5.